Raspberry Pi'yi İlk Kez Kurmak: Ekransız Kurulum, SSH ve Sabit IP

Bir Raspberry Pi'yi 7/24 çalışacak bir sunucuya çevirmek istiyorsanız masaüstü ortamına, tarayıcıya ve gereksiz paketlere ihtiyacınız yoktur. Ekransız (headless) bir kurulum hem daha az kaynak harcar hem de saldırı yüzeyini küçültür. Bu rehber, sıfırdan başlayıp cihaza ağdan bağlanabildiğiniz, saati doğru, adresi sabit ve sistemi güncel bir noktaya kadar sizi götürür.

Anlatım Raspberry Pi 3 ve sonrası için geçerlidir; komutlar Raspberry Pi OS (Debian tabanlı) üzerinde denenecek şekilde yazılmıştır. Farklı bir sürümde menü adları değişebilir, bu durumda resmi belgelere bakın.

1. Neden "Lite" sürüm?

Raspberry Pi OS'un masaüstlü sürümü, tarayıcı ve ofis araçlarıyla birlikte gelir. Bir sunucuda bunların hiçbiri kullanılmaz; ama bellek, disk alanı ve güncelleme yükü olarak yine de sizden pay alırlar. Raspberry Pi OS Lite yalnızca komut satırı içerir. Pi 3 ve üstü 64 bit çalıştırabilir; 1 GB bellekli bir cihazda 64 bit'in sağladığı avantaj sınırlıdır, bu yüzden uyumluluk sorunu yaşamak istemiyorsanız cihazınızın önerilen sürümünü seçin ve çoğu sunucu işi için bunu yeterli kabul edin.

2. Kartı Raspberry Pi Imager ile hazırlamak

Resmi Raspberry Pi Imager uygulamasını bilgisayarınıza kurun. Cihaz modelini, işletim sistemini (Raspberry Pi OS Lite) ve hedef SD kartı seçin. "Sonraki" dediğinizde özelleştirme penceresi çıkar; ayarları burada yapmak, kartı taktıktan sonra klavye ve ekran aramanızı önler:

• Ana bilgisayar adı: sunucu01 gibi anlaşılır bir ad verin.
• Kullanıcı adı ve parola: Varsayılan pi kullanıcısına güvenmeyin; kendi kullanıcı adınızı ve uzun, benzersiz bir parola belirleyin.
• Wi-Fi: Kablolu bağlantı kullanacaksanız boş bırakın. Sunucu için kablo her zaman daha kararlıdır.
• Saat dilimi ve klavye: Europe/Istanbul ve tr.
• SSH: Etkinleştirin. Mümkünse "yalnızca ortak anahtar ile" seçeneğini kullanın ve kendi genel anahtarınızı ekleyin (anahtar üretimini SSH güvenliği rehberinde bulabilirsiniz).

Yazma bittikten sonra kartı Pi'ye takın, ağ kablosunu bağlayın ve güç verin. İlk açılış bir iki dakika sürebilir.

3. Cihazın adresini bulmak ve bağlanmak

Çoğu ağda ana bilgisayar adıyla bağlanabilirsiniz:

ssh [email protected]

Çalışmazsa modem arayüzündeki "bağlı cihazlar" listesinden adresi bulun ya da bir ağ tarayıcı ile arayın:

# bilgisayarınızda, kendi ağ aralığınızı yazın
nmap -sn 192.168.1.0/24

İlk bağlantıda sunucunun parmak izini kabul etmeniz istenir; bu normaldir. Bağlandıktan sonra sistemi güncelleyin:

sudo apt update
sudo apt full-upgrade -y
sudo reboot

4. Saat, dil ve temel ayarlar

Raspberry Pi'de gerçek zamanlı saat (RTC) yoktur. Cihaz kapalıyken saati tutamaz; açıldığında ağdan (NTP) öğrenir. Bu yüzden internet erişimi olmayan bir ağda kayıtlarınız yanlış saatle tutulabilir. Durumu kontrol edin:

timedatectl

Çıktıda System clock synchronized: yes ve NTP service: active görmelisiniz. Saat dilimi yanlışsa:

sudo timedatectl set-timezone Europe/Istanbul

Giriş-çıkış kaydı gibi saatin kritik olduğu uygulamalarda yanlış saat, yanlış kayıt demektir; bunu ilk günden kontrol etmek en ucuz önlemdir.

5. Sabit IP: iki yol

Sunucuya başka cihazların bağlanacağı durumlarda adresinin değişmemesi gerekir. İki yaklaşım vardır.

Yol A (önerilen): Modemde DHCP rezervasyonu. Modemin arayüzünde cihazın MAC adresini seçip "hep bu IP'yi ver" ayarı yapılır. Cihazın kendisinde hiçbir değişiklik gerekmez; bir şey ters giderse modemden düzeltirsiniz. MAC adresini şu komutla görebilirsiniz:

ip link show eth0

Yol B: Cihazın kendi ayarı. Raspberry Pi OS'un güncel sürümlerinde ağı NetworkManager yönetir. Önce bağlantı adını bulun:

nmcli connection show

Sonra adresi elle verin (adresleri kendi ağınıza göre değiştirin):

sudo nmcli connection modify "Wired connection 1" \
  ipv4.method manual \
  ipv4.addresses 192.168.1.50/24 \
  ipv4.gateway 192.168.1.1 \
  ipv4.dns "1.1.1.1 8.8.8.8"
sudo nmcli connection up "Wired connection 1"

Dikkat: SSH ile bağlıyken adresi değiştirirseniz oturum kopar; yeni adresten yeniden bağlanmanız gerekir. Adresi, modemin DHCP aralığının dışından seçmezseniz başka bir cihazla çakışma olabilir.

6. Gereksiz servisleri ve açık portları kontrol edin

Kurulumdan sonra cihazın hangi portları dinlediğine bakın:

sudo ss -tlnp

Beklediğiniz yalnızca SSH (22) olmalı. Tanımadığınız bir servis görürseniz ne olduğunu araştırın ve gerekmiyorsa kapatın:

sudo systemctl disable --now servis_adi

7. İlk gün yapılacaklar listesi

• Varsayılan kullanıcıyı kullanmıyorsanız ve parola ile giriş açıksa, anahtarla girişe geçip parolayı kapatın.
• Otomatik güvenlik güncellemeleri için unattended-upgrades paketini değerlendirin.
• Yedek planınızı hemen yapın. SD kartlar eninde sonunda bozulur; nedenleri ve önlemleri için SD kart ömrü rehberine bakın.
• Güç kaynağını ihmal etmeyin: yetersiz adaptör, tuhaf ve tekrarlanması zor hatalar üretir (ayrıntılar güç ve ısınma yazısında).
• Uygulamanızı terminale bağlı çalıştırmak yerine systemd servisi olarak tanımlayın.

Sık karşılaşılan sorunlar

Cihaz ağda görünmüyor. Kablonun ve modem portunun çalıştığını başka bir cihazla deneyin; Pi üzerindeki yeşil ledin yanıp sönmesi kartın okunduğunu gösterir. Led hiç yanmıyorsa kartı yeniden yazın.

ssh: Connection refused. SSH Imager'da etkinleştirilmemiş olabilir. Kartın boot bölümüne ssh adlı boş bir dosya koymak SSH'i açar.

REMOTE HOST IDENTIFICATION HAS CHANGED. Aynı adrese farklı bir cihaz ya da yeniden kurulmuş bir sistem geldiğinde çıkar. Eski kaydı ssh-keygen -R sunucu01.local ile silip yeniden bağlanın; ama bunu yalnızca cihazı kendiniz değiştirdiğinizden eminseniz yapın.

Bu noktada elinizde güncel, doğru saatli, adresi bilinen ve anahtarla erişilen temiz bir sunucu var. Üzerine kuracağınız her şey bu temelin sağlamlığı kadar güvenilir olacaktır.